..:: DIAdasLETRASGALEGAS.com ::..
Historia da Lingua
O Galego, A Lingua
Románica e Europea 
Romance
Hist. Língua Galega 
Letras Galegas
Historia 
Homenaxeados 
Monográficos 
Colaboracións
Enlaces
galiciaxigital.com 
galegos.info 
educacion.info 
culturagalega.info 
 XAQUIN LORENZO FERNADEZ - 2004
VIDA | OBRA | CRONOLOXÍA | LETRA, PALABRA E IMAXE | SOBRE XAQUÍN LORENZO

Etnografía e arqueoloxía: bases da creación de “Xocas”
 “A antropoloxía cultural considera fundamental contextualizar as fontes materiais ou ideolóxicas no espazo, tempo e sociedade á que corresponden. Son probas, supervivencias de etapas anteriores, que mesmo por experiencias de etnoarqueoloxía nos poden conducir a esas formas de vida do pasado”. (De la etnología a la antropología: sobre el enfoque crítico en las ciencias humanas. Editorial Anagrama. Bacelona. 1975).
Xaquín Lorenzo Fernández, Xocas, é ante todo un etnógrafo dos que dan entrada na Historia da Cultura Galega a artesáns, labradores, gandeiros, mariñeiros…todos eles herdeiros e transmisores dun pasado no que radica a identidade. Un etnógrafo que se sumou á corrente galega –afastada das ensinanzas que por entón se impartían na Universidade de Santiago centradas na teoría sobre aspectos alleos a unha realidade inmediata- que ofrecía os artefactos, as lendas e cantigas con referencias ó momento, lugar e persoas que as facilitaron, nun esforzo por documentar o pasado galego que se tería perdido de non ser por este interese de recoller e pescudar todo canto significaba Pobo. (Froito destas caminatas son os datos que integran o libro Etnografía, Cultura material, que é o volume 11 da Historia de Galicia dirixida por Otero Pedrayo).
Felipe-Senén López, no libro Xaquín Lorenzo “Xocas” (1907-1989). Unha vida para a cultura dun pobo, recoñece entre os méritos da obra deste etnógrafo, ter percorrido o país a pé, cunha cámara forográfica ó lombo e importantes ansias de saber e documentar o atopado no camiño, chegando a puntos remotos da montaña pouco influenciados polo seu presente, falando e dialogando coa senté, achegándose tamén en autobús de feirantes por malas estradas ós lugares elexidos para o estudio e, sobre todo, falando e convivindo co pobo. Todo elo na plena “Longa noite de pedra” definida por Celso Emilio Ferreiro, nuns anos de profunda anulación de todo o que signifcaba Galicia, e que obrigaban a recurrir a Portugal como destino para a edición de algúns estudios froito das investigacións.
O carro, como principal referente dos seus traballos etnográficos, e os castros e monumentos como foco de estudio das súas creacións en torno á arqueoloxía, centran gran parte da creación literaria de Xaquín Lorenzo Fernández:


- “Arquivo Filolóxico e Etnográfico de Galicia: Contos”, Nós, nº 42. 1927. 13-14.
- “Arquivo Filolóxico e Etnográfico de Galicia: Contos e medicina rústica”, Nós, nº 44. 1927. 12-13.
- “Un casamento en Lobeira” (en colaboración con Xurxo Lorenzo), Nós, nº 58. 1928. 186-188.
- “Notas lexicográficas de Lovios”, Nós, nº 71. 1929. 205-206.
- “Vila de Calvos de Randín” (en colaboración con Florentino Cuevillas). Seminario de Estudos Galegos. 1930.
- “A muller no cancioneiro galego”, Nós, nº 98. 1932. 26-30. “A muller no cancioneiro galego”. Nós, nº 99. 1932. 43-48.
- “A lenda da hermida de Aranga”, Nós, nº 99. 1932. 49.
- “Do cancioneiro de Borneiro (Cabana)”. Nós, nº 108. 1932. 229-230.
- “Notas etnográficas da Terra de Lobeira. O liño e a lá”. Arquivos do Seminario de Estudos Galegos, VI. 1933. 25-84.
- “Notas para un cuestionario de etnografía. Embarcacións”. Nós, nº 111. 1933. 49-52.
- “O tardo”. Trabalhos da Sociedade Portuguesa de Antropología e Etnología. Porto, VI. 1934. 2-8.
- “Papeletas pra un diccionario”, Nós, nº 121. 1934. 14-16.
- “Notas encol do Antroido en Lobeira”. Nós, nº 124-125. 1934. 91-92.
- “As dornas do Porto do Son”. Nós, nº 126-127. 1934. 109-116.
- “Nobles que defenderon a raia portuguesa entre o Limia e o Miño no ano 1762”. Nós, nº 131-132. 1934.
- “A arte popular nos xugos da Galiza”. Trabalhos da Sociedade Portuguesa de Antropología e Etnología. Porto, VII. 1935. 209-230.
- “Notas etnográficas da parroquia de Borneiro”. Arquivos do Seminario de Estudos Galegos. Santiago, VII. 1936. 17-39 (reeditada por Edicións Boreal, de A Coruña, en 1990).
- “As festas populares do 3 de maio en Laza” (con Vicente Risco). Arquivos do Seminario de Estudos Galegos. Santiago, VII. 1936. 56-82.
- “Parroquia de Velle” (con Cuevillas e Vicente Fernández Hermida). Seminario de Estudos Galegos. 1936.
- “Sobre arqueología do territorio dos Querquernos” (con Florentino López Cuevillas). Revista de Guimaraes, 48. 1938. 85-106.
- “Censo del Coto de Celme en 1737”. Boletín de la Comisión de Monumentos Histórico Artísticos de Ourense. Ourens, XII. 1939-1940. 5-12 e 53-65.
- “Die Brense am galizischen Wagen”. Volkstu, und Kultur der Romanem. Hamburgo, XI. 1939. 3-4.
- “Lápidas sepulcrais galegas de arte popular”. Actas do Congreso Nacional de Ciencias da Populaçao. Porto. Vol. VII. 1940. 1-10.
- “El símbolo solar en el NW. De la Península”. Actas do Congreso Nacional de Ciencias da Populaçao. Porto. Vol. I. 1940.
- “Notas etnográficas de la parroquia de Borneiro”. Boletín de la Comisión de Monumentos Histórico Artísticos de Ourense, XIII. 1941-1942. 183-203.
- “Das Bauerhaus im unterem limiabecken (Prov. Orense, Spanien)”. Volkstu, und Kultur der Romanem. Hamburgo, XV. 1943. 276-308.
- “La capilla y santuario del Santísimo Cristo de la Catedral de Orense” (con X. Ferro Couselo). Boletín del Museo Arqueológico de Ourense, 1. 1943. 9-68 (reeditado como libro na serie Anexos do Boletín Auriense, 12. Ourense. 1988).
- “La arracada posthallstáttica de Irixo”. Boletín de la Comisión de Monumentos Histórico Artísticos de Ourense, XIV. 1943-1944. 127-136.
- “Un petroglifo inédito de Troña”. Boletín de la Comisión de Monumentos Histórico Artísticos de Ourense, XV. 1945. 22-24.
- “Las habitaciones de los castros” (con F. López Cuevillas). Cuadernos de Estudios Gallegos, II. 1946-47. 7-74.
- “Antiguas habitaciones de pastores en la Sierra de Leboreiro”. Cuadernos de Estudios Gallegos, II. 1946-47. 341-361.
- “Notas arqueolóxicas do castro de Cameixa” (con F. López Cuevillas). RG, LVIII. 1948. 288-305.
- “Notas lingüísticas gallegas”. Revista de Dialectología y Tradiciones Populares. Madrid, IV. 1948. 79.
- “O monumento protohistórico de Santa Mariña de Augas Santas e os ritos funerarios nos castros”. Cuadernos de Estudios Gallegos, III. 1948. 157-211.
- “Los silos de Villacañas (Toledo)”. RDTP, V. 1949. 421-433.
- “Un romance impreso en León”. Boletín de la Comisión de Monumentos Histórico Artísticos de Ourense, XVII. 1949-1951. 119-130.
- “San Ginés de Francelos” (con M.R. García Álvarez). Cuaderno de Estudios Gallegos, V. 1950. 344-391.
- “Una lápida de época sueva en Baños de Bande”. El Museo de Pontevedra, VI. 1951. 27-32.
- “A casa galega. Discurso de ingreso na Real Academia Galega” (foi respostado por Otero Pedrayo). 16 de setembro de 1951 (inédito).
- “Cuatro peñas con pilas del Sur de Galicia”. Cuadernos de Estudios Gallegos, VII. 1952. 5-54.
- “Cierres de fincas en el SE de Ourense (Galiza)”. Homenaje a Fritz. Kruger. Universidad Nacional de Cuyo. Mendoza. 1952. 175-185.
- “La capilla visigótica de Amiadoso”. Archivo Español de Arqueología, XXVI, nº 88. 1953. 424-433.
- “Muestras de religiosidad popular. Los exvotos como testimonio de una devoción”. La Región, número extraordinario Festas do Corpus. 9 de xuño 1955.
- “As xoias de Regodeigon” (con M.R. García Álvarez). R.G., LXVI. 1956. 90-96.
- “A Nosa Señora do Viso”, Boletín da Comisión de Monumentos de Ourense. XVIII. 1956. 203-247 (reeditado en 1983 polos seus compañeiros do Padroado Ramón Otero Pedrayo a través da editorial Galaxia).
- “Cerámicas castrexas pintadas”. R.G. LXVI. 1956. 125-140.
- “Nomenclatura del carro gallego”. RDTP. XII. 1956. 54-113.
- “A Xuno de Freixido”. BRAG. XXVII, nº 309. 1956. 288-290.
- “Unha nova inscultura serpentiforme de Troña” (con F. López Cuevillas). BRAG. XXVIII. 1957, nº 321-322. 217.
- “Cuevillas, etnógrafo”. Homaxe a Florentino López Cuevilla. Vigo. Galaxia. 1957. 135-138.
- “El carro en el folklore gallego”. Anales del Instituto de Lingüística. Universidad Nacional de Cuyo, VI. 1957.
- “El Museo de laCatedral de Orense” (con J.L. López Cid). Vida Gallega, nº 728. 1957.
- “Fray Aureliano Pardo Villar, O.P. (1882-1957)” (con Camilo Agrasar). Boletín de la Comisión de Monumentos Histórico Artísticos de Ourense, XIX. 1957-58. 2-7.
- “Bibliografía de Fr. Aureliano Pardo Villar”. Boletín de la Comisión de Monumentos Histórico Artísticos de Ourense, XIX. 1957-58. 9-13.
- “Florentino López Cuevillas”. Zephyrus IX. 1958. 246.
- “O Varapau”. O Comercio de Porto. 1958.
- “Estela funeraria de Florderrei Vello”. Lisboa. Arqueología e Historia, VII. 1958. 27-59.
- “Enredos”. RDTP, XIV. 1958. 268-293.
- “Dúas necrópoles dolménicas” (con F. López Cuevillas). Cuadernos de Estudios Gallegos, XIII. 1958. 284-293.
- “Nuevo material de mámoas del Valle Alto del Barbantiño” (con F. López Cuevillas). Boletín de la Comisión de Monumentos Histórico Artísticos de Ourense, XX. 1959-1960. 63-70.
- “Bibliografía de Florentino López Cuevillas” Boletín de la Comisión de Monumentos Histórico Artísticos de Ourense, XX. 1959-1960, 49.
- “Deidades marinas en el Orense Romano”. Boletín de la Comisión de Monumentos Histórico Artísticos de Ourense, XX. 1959-60. 389-395.
- “O pastoreo na Serra de Leboreiro”. Actas do Collo de Estudos Etnográficos Dr. Leite de Vasconcellos. Porto I. 1959. 245.
- “Muiños de maré”. Trabalhos da Sociedade Portuguesa de Antropología e Etnología. Homenagem ao Dr. Mendes Correa. XVII. 1959. 249-255.
- “Unha pedra amuleto”. BRAG. LIII, nº 333-338. 1959. 24.
- “Unha pedra amuleto” (rectificación). BRAG. LIV. 1961. 339-344.
- “Etnografía. Cultura Material”. Volume II de Historia de Galiza dirixida por Otero Pedrayo. Bos Aires. Ed.Nós. 1962 (reeditado por Akal, Madrid, 1979, y en cuatro volúmenes diferentes por Galaxia).
- “O mazo, a trompa e a moa”. Actas do I Congreso de Etnografía e Folclore. Vol. II. Braga. Lisboa. 1963. 175-181.
- “Excavaciones arqueológicas en el castro de Cabanca” (con Xesús Taboada Chivite). Noticiario Arqueológico Hispánico, VI. 1-3. Madrid. 1964. 129-134.
- “Dos necrópolis posiblemente suévicas” (con Xesús Taboada Chivite). Not. Arqu. Hisp. VI. 1-3. Madrid. 1964. 200-201.
- “Inscripciones romanas de Galicia. IV. Provincia de Orense. 1ª parte”. Cuadernos de Estudios Gallegos. XIX, nº 59. 1964. 267-304.
- “Inscripciones romanas votivas de la provincia de Orense” (con F. Bouza Brey). Cuadernos de Estudios Gallegos. XX, nº 61. 1965. 128-179.
- “La iglesia prerrománica de San Martiño de Pazó”. Cuadernos de Estudios Gallegos. XX, nº 61. 1965. 180-192.
- Discurso de resposta a Xesús Taboada Chivite na Real Academia Galega, en “Xesús Taboada Chivite, discurso de ingreso na Real Academia Galega”. Vigo. 1965.
- “As casas dos mortos”. Actas do Congreso Internacional de Etnografía. San Tirso, 1963. Lisboa, 1965. Vol. II. 141-150.
- “Inscripciones romanas funerarias, varias no clasificadas, falsas e inexistentes de la provincia de Orense”. Cuadernos de Estudios Gallegos, XX, nº 63. 1965. 261-291.
- “Distribución dos xugos en Galicia”. Primera y segunda asambleas luso-gallegas, organizadas por la Real Academia Gallega. Actas y comunicaciones. Madrid. 1967. 61-63.
- “Vellas artes de pesca no río Miño”. Revista de Etnografía. Porto. 1966. 289-295 (reeditado no Boletín da Biblioteca Pública de Matosinhos, nº 23. 1979).
- “A eirexa de Santa María de Mixós, escrucillada de tres estilos”. Congreso luso-espanhol de estudos medievais. Actas. Porto. 1968.
- “Inscripciones Romanas de Galicia (IRG), IV, Provincia de Orense” (coa colaboración de A. D’Ors e F. Bouza Brey). Instituto Padre Sarmiento de Estudios Gallegos. 1968.
- “Don Vicente Martínez Risco y Agüero”. BRAG. XXX. 1969. 261-270.
- “Dos obras de Ventura Álvarez Sala”. Boletín del Instituto de Estudios Asturianos, nº 67. 1969. 305-308.
- “O mar terra adentro”. Revista de Etnografía, nº 25. Porto. 1969. 105-112.
- “Una rueda fósil de Catoira (Galicia)”. Boletín Auriense, 1. 1971. 19-28.
- “La tessera hospitalis de Castromao” (con X. Ferro Couselo). Boletín Auriense, 1. 1971. 9-18.
- “Excavaciones en el Castromao (Celanova-Ourense)” (con X. Ferro Couselo). Not. Arq. Hisp. Prehistoria. 1976. 347-359.
- “Tesorillo protohistórico de Calvos de Randín”. A. E. Arq., 43. 1972. 228-232.
- “La iglesia prerrománica de Santa María de Mixós”. Boletín Auriense II. 1972. 75-110.
- “Lamas Carvajal e o pobo. Discurso do Día das Letras Galegas”. Rivadavia. Agrupación Cultural Abrente. 1972.
- “Metamorfosis dunha casa castrexa”. Trabalhos de Antropología e etnología. Coloquio luso-espanhol de cultura castreja. Carvavelhos. XXII. 1973. 225-229.
- “Sobre la rueda de Catoira”. Boletín Auriense II. 1973. 173-178.
- “O esprito da més en Lobeira”. Cuadernos de Estudios Gallegos XXVIII. 1973. 345.
- “Nuevo cancioneiro galego”. Boletín Auriense III. 1973. 187-188.
- “Dibujos de casas y conjuntos urbanos de Galicia”. Boletín Auriense III. 1973. 189-190.
- “Galicia en un estudio de arquitectura popular”. Boletín Auriense III. 1973. 191-192.
- “Cantigueiro popular da Limia Baixa”. Galaxia. Vigo. 1973.
- “El carro en el folklore de Galicia”. RDTP. XXX. 1974. 44-76.
- “El carreto en la Limia Baixa”. Boletín Auriense. IV. 1974. 159-166.
- “Tornos en Galicia”. Boletín Auriense. V. 1975. 87-90.
- “Excavaciones en el Castromao” (con X. Ferro Couselo). Not. Arq. Hisp. 1976.
- “Xesús Taboada Chivite. Bibliografía”. Boletín Auriense. VI. 1976. 11-16.
- “Sobre algunos saludos en gallego”. RDTP. Homenaje a Vicente García de Diego. XXXII. 1976. 274.
- “Xesús Ferro Couselo”. BRAG. LXXIII, nº 360. 1980.
- “El sobrado”. Boletín Auriense. VI. 1976. 305-318.
- “Un propulsor de tipo popular”. Gallaecia, nº 2. Santiago. 1977. 281-282.
- “O Combarrizo”. Boletín del Colegio Oficial de Arquitectos de Galicia, 2. 1977. 3-9.
- “Paganismo e cristianismo na relixiosidade popular”. Encrucillada, 9. 1978.
- “Unha casa do Castromao (Celanova)”. Boletín Auriense. X. 1980. 203-210.
- “Unha corna decorada”. Boletín Auriense. XI. 1981. 129-133.
- “Do noso antroido: os escabicheiros”. Brigantium, 3. 1982. 265-269.
- “A casa”. Biblioteca Básica da Cultura Galega, 11. Galaxia. 1982.
- “A terra”. Biblioteca Básica da Cultura Galega. 12. Galaxia. 1982.
- “O mar e os ríos”. Biblioteca Básica da Cultura Galega. 13. Galaxia. 1982.
- “Os oficios”. Biblioteca Básica da Cultura Galega. 14. Galaxia. 1983.
- “Refraneiro galego”. Ed. Castrelos. Vigo. 1983.
- “A ramboia”. Gallaecia, 7-8. 1984. 275-278.
- “A vivenda e a terra”. Alternativas estruturais e producción agrícola-gandeira. Seminario de Estudos Galegos. A Coruña. 1988.
- “O outro mundo na tradición popular galega”. Lumieira III. 1988. 119-122.
- “As pontes na tradición popular galega”. A inxeniería histórica como patrimonio monumental: as pontes. Actas do I Seminario. Xunta de Galicia. Santiago. 1989. 101-103.
- “Otero Pedrayo e a Antropoloxía”. Actas do Simposio Internacional de Antropoloxía. Identidade e Territorio. Centenario de Otero Pedrayo 1888-1988. Consello da Cultura Galega. Santiago. 1990. 253-256.
- “Introducción ó estudio dos hórreos en Galicia”. Actas del primer Congreso Europeo del Hórreo. Santiago. 1990. 291-293.

Artigos na prensa galega e local.-
- “O tío galego”, La Zarpa. Ourense, 29-VIII-1930.
- “Outra vez encol do noso idioma”, Heraldo de Galicia. Ourense. 3-VI-1935.
- “De Re Geographica. Os mapas, o nomenclátor e a realidade”. Heraldo de Galicia. Ourense. 2-XII-1935.
- “Muestras de religiosidad popular. Los exvotos como testimonio de una devoción”. La Región. 9-VI-1955.
- “Arqueología prehistórica y romana de Orense”. La Región, especial Festas do Corpus. 29-VI-1960.
- “Un miragre de San Rosendo”. La Región, especial Festas de Celanova. Agosto de 1974.
- “Una rúa ourensán”. La Región. 1977.
- “Florentino L. Cuevillas no vinte cabodano do seu pensamento”. La Región, 25-VII-1978.
- “El Papa Mariano”, en “Religión. Mañana es domingo”. La Región, 30-X-1982.
- “Risco vinte anos despois”. La Región. 29-IV-1983.
- “Los muebles en la casa campesina gallega: utilidad y comodidad”. La Región. 28-X-1984.
- “Encol de San Rosendo”. La Región. 27-XI-1984.
- “O noso maio”. La Región. 15-V-1985.
- “Encol da toponimia”. La Región, 18-VIII-1985.
- “Cuevillas, o home”. La Región, especial centenario de F. Cuevillas. 14-XI-1986.
- “Pequenas grandes cousas”. La Región. 19-II-1987.
- “Os tempos son chegados”. Follas Secas, nº 13. Ourense. 1987.
- “Encol do Antroido”. La Región. 8-III-1987.
- “¿Deporte?”. La Voz de Galicia, suplemento deportes. 25-I-1988.
- “Algunhas notas de rectificación e gratitude”. La Región. 5-XI-1988.