|
En
1995 conmemorouse o terceiro centenario do nacemento de Frei
Martín Sarmiento (en realidade, Pedro José García
Balboa), considerado como o principal precursor dos estudios
filolóxicos da lingua galega.
Sentíndose galego, a pesar do seu nacemento circunstancial
en Vilafranca do Bierzo, Sarmiento recurre ás lembranzas
da súa nenez e máis ás súas esporádicas
viaxes posteriores a Galicia para desintoxicarse
do ambiente que o rodeaba na Vila e Corte onde escribe numerosas
obras de diversa temática, aínda que só
vería unha publicada en vida: Demostración crítico-apologética
del Teatro Crítico Universal , no ano 1732.
Dúas
facetas podemos destacar no conxunto da obra de Frei Martín
Sarmiento:
_ Obras
por encarga.-
delas derívanse numerosos estudios, algúns deles
de gran trascendencia na época como as Memorias
para la historia de la poesía y poetas españoles
(a petición do cardenal Valenti Gonzaga), as Reflexiones
literarias para una Biblioteca Real (por suxerencia de
Juan de Iriarte) ou o Dictamen sobre o Sistema de adornos
de escultura, interiores y exteriores para el nuevo Real Palacio
de Madrid (por encarga do propio monarca, Felipe V).
_ Obras
vocacionais.-
Dúas grandes paixóns acompañan -e se
mesturan- na obra literaria de Sarmiento, e ambas están
relacionadas con Galicia, súa terra natal: a natureza
(de ahí os numerosos escritos sobre botánica
como Pregunta: si nacen en Galicia, en qué sitios
y en qué cantidad, de qué calidad los vegetables
kali, sosa y barrilla, etc.), e a etimoloxía (froito
dos seus estudios é Coloquio de 24 gallegos rústicos
e o Catálogo de voces e frases de la lengua gallega,
entre outras).
- Romanzón
a la caída de la torre de la catedral de Oviedo (13-XII-1723).
- Escritos
crítico-burlescos contra la Compañía
de Minas de Guadalcanal (decembro, 1725).
- Martinus
contra Martinum (Toledo, 28-XII-1726) e Papel Satírico
contra Carlos de Montoya y Unzueta (mércores de cinsa,
1731). Estas dúas obras en defensa do Teatro Crítico.
- Conjeturas
para establecer algunas etimologías de diferentes
voces, que se usan en España (principiadas en 1730
e continuadas, moi irregularmente, ó longo da súa
vida).
- Demostración
crítico-apologética del Teatro Crítico
Universal (1732) Esta
é a única obra publicada en vida de Frei Martín
Sarmiento, e que tivo dúas redaccións.
- Romanzón
a la caída de la torre de la catedral de Oviedo (13-XII-1723).
- Escritos
crítico-burlescos contra la Compañía
de Minas de Guadalcanal (decembro, 1725).
- Martinus
contra Martinum (Toledo, 28-XII-1726) e Papel Satírico
contra Carlos de Montoya y
- Unzueta
(mércores de cinsa, 1731). Estas dúas obras
en defensa do Teatro Crítico.
- Conjeturas
para establecer algunas etimologías de diferentes
voces, que se usan en España (principiadas en 1730
e continuadas, moi irregularmente, ó longo da súa
vida).
- Plano para
formar una descripción general de América
(1741)
- Memorias
para la Hª de la poesía y poetas españoles
(entre 1741 e 1745, e a petición do cardenal Valenti
Gonzaga).
- Dictame
sobre o Sistema de adornos de escultura, interiores y exteriores
para el nuevo Real Palacio de Madrid (14-VI-1743, por orde
do rei Felipe V).
- Reflexiones
literarias para una Biblioteca Real (30-XII-1743, por suxerencia
de Juan de Iriarte).
- Sobre el
ocho por ciento (1743).
- Capítulo
General de Valladolid (do 12 ó 23-V-1745).
- Coloquio
de Perico e Marica. Coplas ou Coloquio de 24 gallegos rústicos
(o filólogo e secretario do Consello da Cultura,
Henrique Monteagudo, ven de anuncia-la localización
na Biblioteca Nacional do manuscrito -puño e letra
do propio Sarmiento- desta obra que se daba por perdido,
e que só se coñecía ata o de agora
por edicións a partir da copia manuscrita do Arquivo
de Medina Sidonia).
- Comento
ou Glosario (13 primeiras coplas, en 1747).
- Novo dictame
sobre o Sistema de adornos de escultura, interiores y exteriores
para el nuevo Real Palacio de Madrid (redactado entre o
29-VI-1747 e o 30-VIII-1748, por encargo do fillo do rei
Felipe V, Fernando VI).
- Catálogo
de libros selectos (en 1748, para o marqués de Aranda).
- Índice
individual (1750, da súa biblioteca particular).
- Sobre el
sistema de hacer una descripción general de toda
España (1751).
- Plano de
un nuevo y fácil método para formar una general
descripción geográfica de España (1751
e a petición, probablemente, do marqués da
Ensenada).
- Sobre el
animal zebra (1752, para o conde de Maceda).
- Sobre el
archivo de Samos y archiveros (1752).
- Sobre el
archivo de Celanova (1752, a petición da Orde benedictina
á que pertence Frei Martín Sarmiento).
- Comento
ou Glosario (da copla 14 á 30, entre 1751-1753).
- Pensamentos
crítico-botánicos (1753-1762).
- Catálogo
de voces vulgares e en especial de voces gallegas de diferentes
vegetables (o inicia durante a súa estadía
en Galicia, entre o 5-V-1754 e o 27-XI-1755, en que volta
a Madrid).
- Catálogo
de voces e frases de la lengua gallega (o inicia durante
a súa estadía en Galicia, entre o 5-V-1754
e o 27-XI-1755, en que volta a Madrid. É a segunda
parte, pois a primeira contén os materiais achegados
na súa primeira viaxe a Galicia en 1745).
- Sobre el
origen de la lengua gallega y sobre la paleografía
española (carta ó padre Terreros escrita en
Pontevedra o 17-I-1755).
- Onomástico
latín-gallego de los vegetables que vió el
P. Sarmiento (quizáis en 1756).
- Acedarach,
árbol llamado inicuamente cinamomo (Madrid, 1-IV-1756).
- Origen de
las voces pontega, puga y púa, de origen grego (8-VII-1756).
- Sobre el
hypocisto de bótica y de los libros, en gallego pontegas
(11-VII-1756).
- Pregunta:
si nacen en Galicia, en qué sitios y en qué
cantidad, de qué calidad los vegetables kali, sosa
y barilla (Madrid, 1-VIII-1756).
- Tilia, árbol
texa, latín tilia. Equívocos (10-VIII-1756).
- Noticias
de algunos vegetables extraños que ya están
connaturalizados, y se cultivan en España, o en tierra
o en tiestos (4-XI-1756).
- Borrón
de varios nombres gallegos de vegetables ou Onomástico
etimológico de la lengua gallega (principiado en
1757, continuado en parte en 1758, interrompidologo ata
1766 e continuado en 1769).
- Sobre el
phenicoptero o flamento, ave (1757).
- Sobre los
caminos reales de toda España (1757, a petición
del conde de Aranda).
- La planta
cóscora, cóscora, junta pulpa, etc. El geum
de Tournefort (14-VIII-1757).
- Respuesta
sobre unas plantas remitidas de Asturias a Madrid en 1757
(19-X-1757).
- Mostajo
en castellano, en León, Asturias y El Bierzo mostayo,
en liébana mostazo (16-XII-1757).
- El porque
sí y el porque no del P. Sarmiento (1-I-1758).
- Etimología
de el nombre del lugar de San Martín de Sacar de
Bois (3-II-1758).
- Etimologías
de la voz de Valedorras y de su puente Cigarrosa (12-II-1758).
- Elementos
etimológicos según el método de Euclides
(iniciados o 1-VI-1758 e interrompidos ata 1776 en que os
remata).
- Castellanos
de Orense (27-X-1758).
- Sobre los
atunes o almadrabas (1759).
- Árbol
betula, en gallego bidueiro, en castellano abedul (4-VIII-1759).
- De la planta
carqueixa (4-XII-1759, segunda redacción).
- Sobre el
lobo cerval (1760).
- Sobre el
papión o cynocéphalo (1760).
- Sobre los
peces cetáceos orcas (1760).
- Origen de
la voz gallega mixiryqueiro (1760).
- De las plantas
scrorofularias (25-IV-1760).
- Sobre la
planta bardana (28-VI-1760).
- Sobre el
animal cebra que se criaba en España (1761).
- Origen del
nombre y casa de San Julián de Samos (1761).
- Descripción,
efectos y virtudes del vegetable carqueixa (30-III-1761,
tercera y más amplia redacción).
- Noticia
de la verdadera patria (Alcalá) de el Miguel de Cervantes
(9-V-1961).
- Comento
ou Glosario (da copla 30 á 41, do 7 ó 14 de
agosto de1761).
- Sobre plantas
que han venido de Toledo y de sus vecindades y del Castañar
(19-X-1761).
- Noticia
de un cuerpo de rhino-ceronte (1762).
- Obra de
seiscientos sesenta pliegos (iniciada en 1762, traballa
nela ata 1766).
- Problema
corográfico para describir todo el reino de Galicia
con un nuevo método (1762).
- Sobre la
planta manzanilla (6-VI-1762).
- Papel curioso
sobre la planta que en Galicia es muy común y se
llama seyxebra (redactado entre o 15 de maio e o 30 de agosto
de 1762).
- Árbol
de Aranjuez que se cree ser del palo santo 82-IX-1762).
- Origen de
la voz Escurial (11-X-1762).
- De la grama
olorosa, en gallego lesta (29-VIII-1766, cunha adición
o 10-X-1767).
- Comento
ou Glosario (da copla 41 á 70, en 1767).
- Sobre el
vegetable bangué exótico y oriental (1768).
- Educación
de la juventud (8-XI-1768).
- Comento
ou Glosario (da copla 70 á 146, no ano 1770).
- Discurso
apologético por el arte de rastrear las más
oportunas etimologías de las voces vulgares (20-X-1770).
|